1. Aan het woord PD Dr. Achim Bub, Max Rubner-Institut Germany

„Noten zijn dikmakers” is een achterhaalde gedachte. Een lange tijd zorgde het hoge vetgehalte van noten voor discussie over hun voedingskundige waarde. Inmiddels is het duidelijk dat noten duurzaam kunnen bijdragen aan een gezond voedingspatroon. Het advies om regelmatig noten te consumeren is dan ook opgenomen in diverse voedingsrichtlijnen, onder andere in Duitsland en de Verenigde Staten (German Nutrition Society, American Heart Association). Dat noten passen in een gezonde voeding wordt nog eens onderstreept door een gekwalificeerde gezondheidsclaim die de consumptie van noten koppelt aan een risicoreductie voor cardiovasculaire ziekten. En wanneer noten dagelijks worden toegevoegd aan de voeding blijkt het lichaamsgewicht niet toe te nemen, zo concludeerden Rajaram & Sabaté in hun recente review. Zij baseerden hun bevindingen op resultaten uit zowel epidemiologische, metabolische en ‘free living’ studies. Toch blijven een aantal vragen uit gecontroleerde metabolische studies nog onbeantwoord. In verschillende studies werd een positief effect op het gewicht gevonden bij een hogere energie inname door het toevoegen van noten aan de voeding. De auteurs bediscussieerden welke mechanismen bijdragen aan deze observatie: verminderde vetabsorptie, impact op verzadiging, postprandiale thermogenese, vetzuur oxidatie of een verhoogde metabolische waarde. Onderzoekers verbonden aan de Universiteit van Purdue, West Lafayette, publiceerden in het tijdschrift the American Journal of Clinical Nutrition het effect van kauwen van amandelen op de biobeschikbaarheid van vet, op de eetlust en op de respons van hormonen. In een gerandomiseerde cross-over studie werden 13 gezonde volwassenen geadviseerd om 55 gram amandelen respectievelijk 10, 15 of 40 keer te kauwen. De eetlust werd gemonitored en de respons van het postprandiale gastro-intestinale hormoon werd onderzocht. De auteurs zagen dat het hongergevoel werd onderdrukt wanneer de amandelen 40 keer werden gekauwd. Het verzadigingsgevoel steeg juist boven baseline waarden vergeleken met 25 keer kauwen. De waargenomen verhoging van het verzadigingshormoon GLP-1 (Glucagon-like peptide 1) in het bloed, is mogelijk een verklaring voor het verzadigende effect dat optreedt bij 40 keer kauwen. Daarnaast werd bij 10 keer kauwen een hoger vetgehalte in de ontlasting en een hoger verlies van energie gevonden dan bij 25 of 40 keer kauwen. In deze studie wordt dus gedemonstreerd hoe belangrijk kauwen is voor de beschikbaarheid van vet en energie uit noten en de uiteindelijke impact van noten op het verzadigingsgevoel. Of dit bijdraagt aan de gewichtsregulatie moet nog worden onderzocht in een gecontroleerde interventie studie. Desondanks kunnen enkele van de hierboven genoemde discussiepunten worden beantwoord. Men moet echter niet vergeten dat een verlaagde absorptie van vet en energie uit noten door simpelweg minder kauwen, samengaat met een lagere beschikbaarheid van de gunstige onverzadigde vetzuren, fytosterolen, vitaminen en antioxidanten zoals polyfenolen. Aan al deze nutriënten wordt toegeschreven dat ze een gunstig effect hebben op het verminderen van het risico op chronische ziekten als hart- en vaatziekten, diabetes en kanker.

Bronnen:
1) German Nutrition Society (www.dge.de)
2) Krauss RM, Eckel RH, Howard B, et al. AHA Dietary Guidelines. Revision 2000: A statement for healthcare professionals from the Nutrition Committee of the American Heart Association. J Nutr 2001;131:132-46.
3) US Food and Drug Administration. Qualified health claims: letter of enforcement discretion-nuts and coronary heart disease. Rockville MD: US Food and Drug Administration, 2003:1-4.
4) Rajaram S and Sabaté J. Nuts, body weight and insulin resistance. Br J Nutr 2006; 96:S79-S86.
5) Cassady BA, Hollis JH, Fulford AD, Considine RV and Mattes RD. Mastication of almonds: effects on lipid bioaccessibility, appetite, and hormone response. Am J Clin Nutr; 2009; Jan 14. [Epub ahead of print]

2. Een Mediterraan dieet verrijkt met noten heeft een positief effect op het metabool syndroom

Een recente studie laat zien dat het traditionele Mediterrane dieet verrijkt met noten het risico op de ontwikkeling van het metabool syndroom verlaagt. Wereldwijd stijgt de prevalentie van het metabool syndroom. Momenteel lijdt 25% van de volwassen populatie hieraan. Epidemiologische studies suggereren dat een ongezond leefpatroon (zoals het Westerse dieet) het ontstaan van het metabool syndroom in de hand werkt, terwijl het Mediterrane dieet, gekarakteriseerd door een hoge inname van fruit, groenten, granen, vis en magere zuivelproducten, een beschermende werking heeft. Salas-Savado et al. onderzochten wat het effect was van een traditioneel Mediterraans dieet met een hoog vetgehalte, op het metabool syndroom.

1.224 ouderen (55-80 jaar), met een verhoogd risico op het ontwikkelen van een hartziekte, deden mee aan deze studie. Ze werden ad random ingedeeld in verschillende groepen. Twee groepen volgden één jaar een Mediterraans dieet met veel olijfolie of met dagelijks 30 gram gemengde noten. De derde groep volgde voor één jaar een dieet laag in vet. Deze groep functioneerde als de controlegroep. Allen ontvingen voedingsadvies over hun dieet.

Na een jaar evalueerde de onderzoekers het effect van de verschillende eetpatronen op de metabolische risicofactoren van het metabool syndroom. Het Mediterrane dieet met noten had het meest succesvolle effect: de ontwikkeling van het metabool syndroom was verminderd met 13,7 procent. In de groep met de extra olijfolie en de controlegroep verminderde respectievelijk het optreden van het metabool syndroom met 6,7 en 2 procent.

Hoewel er geen verandering in het lichaamsgewicht van de deelnemers werd waargenomen, bleek het aantal personen met een grote heupomtrek, verhoogde triglyceridewaarden of een hoge bloeddruk significant te zijn verminderd in de ‘notengroep’, vergeleken met de controlegroep. De ommekeer van de abdominale vetzucht in de ‘notengroep’ wordt toegeschreven aan de verhoogde verzadiging, de verhoogde thermogenese, de malabsorptie van vet en een verlaagd vetweefsel.

Uit deze studie kan worden geconcludeerd dat een smakelijk, niet-energie-beperkend, traditioneel Mediterraans dieet, verrijkt met noten en met een hoog (onverzadigd) vet gehalte kan bijdragen aan het voorkomen en/of verminderen van het metabool syndroom.

Bron:
1) Salas-Salvado J, Fernandez-Ballart J, Ros E, Martínez-González M-A, et al. Effect of a Mediterranean Diet Supplemented With Nuts on Metabolic Syndrome Status. Archive of Internal Medicine 2008; 22:2449-2458.

3. Het effect van notenconsumptie op het risico van hartfalen op de lange termijn

In een recente studie is er geen relatie gevonden tussen het langdurig eten van noten en het verlagen van het risico op hartfalen in Amerikaanse mannen. Dit in tegenstelling tot de verwachting van de onderzoekers. Aangezien notenconsumptie geassocieerd wordt met een verbeterde bloeddruk, een verlaagd risico van diabetes, gewichtsverlies en een verlaagd risico op overlijden door coronaire hartziekten, was de verwachting een positieve relatie te vinden.

In de prospectieve cohort studie werden 20.976 mannelijke artsen gevraagd te rapporteren hoe vaak ze gemiddeld noten aten. Deze informatie werd gebruikt om te bepalen wat de relaties is tussen notenconsumptie en het optreden van hartfalen. Een gevalideerde vragenlijst werd iedere 6 maanden gedurende het eerste jaar naar elke deelnemer gemaild, gevolgd door eenmaal per jaar. Deelnemers werden gemiddeld 19,6 jaar gevolgd. Gedurende de studie werden 1.093 nieuwe gevallen van hartfalen gerapporteerd.

Uit de resultaten van de studie bleek dat deelnemers die meer dan 2 porties noten per week aten, ook meer vloeibare olie en ontbijtgranen consumeerden, meer bewogen en minder rookten of aan hypertensie leidden. Er werd echter geen relatie gevonden tussen de consumptie van noten en het optreden van hartfalen. Deze relatie ontbrak zowel bij deelnemers met overgewicht als ondergewicht.

De studie heeft echter een aantal beperkingen. Zo is het niet mogelijk in de resultaten te differentiëren tussen de verschillende typen van hartfalen. Tevens is er een gebrek aan gedetailleerde informatie over het soort noten dat werd geconsumeerd (geroosterd, gezout, etc.). Daarnaast is het mogelijk dat artsen een andere leefwijze hebben dan de algemene populatie. Ook onder- of overrapportage van de notenconsumptie en het gebrek aan gegevens over de verdere voedselinname kunnen een rol spelen in de onverwachte uitkomst. Gezien deze discussiepunten kan de studie het positieve effect van noten op een aantal types van hartfalen, zoals hartfalen door diabetes, niet uitsluiten.

Bron:
1) Djoussé L, Rudich T and Gaziono M. Nut consumption and risk of heart failure in the physicians health study. Am J Clin Nutr 2008; 88:930-933.