1. Aan het woord: onderzoeksdiëtiste Dr. Berber Vlieg-Boerstra

Wereldwijd zijn ongeveer 1,5% van de kinderen allergisch voor pinda’s en noten. Hiermee zijn pinda’s en noten één van de belangrijkste voedingsmiddelen die een allergische reactie kunnen veroorzaken (1). In een derde van de gevallen treedt er na consumptie van pinda’s of een bepaalde notensoort een milde reactie op. Vaker zijn de reacties echter erg heftig en in enkele gevallen zelfs fataal (2). Wanneer men ook gevoelig is voor berkenpollen, beperkt de reactie zich veelal tot een tintelend gevoel in het mondgebied bij consumptie van hazelnoten en pinda’s.

Pinda-allergie en notenallergie gaan respectievelijk in 20% en 10% van de patiënten over (3). In de literatuur is zelfs het verdwijnen van een anafylactische reacties beschreven (4). Toch is de allergie bij veel patiënten blijvend. Voor deze patiënten is het volledig vermijden van pinda’s en noten de enige echte effectieve ‘behandeling’ om met hun allergie om te gaan.

Diagnose van pinda- en notenallergie

Zowel de arts als een diëtiste zijn betrokken bij de behandeling. Allereerst moet worden vastgesteld welke noot of pinda de allergie veroorzaakt. Hiervoor zijn er verschillende methodieken voorhanden, zoals een huidpriktest, bepaling van de hoeveelheid immunoglobine (IgE) in het bloed en de klinische voorgeschiedenis. De grootste valkuil bij de diagnose van een pinda- of notenallergie is het uitblijven van klinische symptomen na consumptie van het voedingsmiddel waarvoor deze persoon IgE aanmaakt of tijdens een huidtest wel een reactie laat zien. Een allergie voor een bepaald voedingsmiddel kan dan alsnog worden aangetoond door het voedingsmiddel opnieuw in het eetpatroon te introduceren, nadat deze voor een lange tijd vermeden is. Dit kan door middel van een introductie stappenplan thuis of in de kliniek door middel van een voedselprovocatie (5).

Provocatie vindt onder medische supervisie plaats wanneer mensen in het verleden allergisch reageerden op pinda’s of noten. Maar medische supervisie is ook van belang bij mensen in adolescente leeftijd en/of bij astma of ernstige huidziekten en/of bij een voorgeschiedenis van langdurig uitsluiten van pinda’s en noten in de voeding en/of bij diegene die op een grote afstand van een medische instantie wonen.

(Her)introductie van pinda’s en noten

Bij de (her)introductie helpt de diëtiste met het opstellen van een introductieschema, waarbij gebruik wordt gemaakt van een stappenplan. Per stap gaat de dosis van pinda’s of een nootsoort een klein beetje omhoog. Zo’n gestructureerd schema is belangrijk, omdat onderzoek laat zien dat ouders, zonder concrete instructies, wel tot 25 keer hogere begindosis aan hun kind geven dan eigenlijk de bedoeling is bij herintroductie van een voedingmiddel (6).

Voorzichtigheid geboden

Vaak geven gezondheidsprofessionals, die onvoldoende bekend zijn met voedselallergieën, het advies om pinda’s en noten voorzichtig in het eetpatroon te introduceren. Dit is echter geen goed advies aangezien ouders zelf niet goed inschatten welke hoeveelheden kunnen worden gegeven. Een te hoge dosis kan bij kinderen leiden tot ernstige allergische reacties. Het is daarom belangrijk om patiënten te begeleiden bij het voorzichtig herintroduceren van pinda’s en noten in hun eetpatroon. Recentelijk zijn de resultaten van een succesvolle immonotherapie tegen ernstige pinda-allergie gepubliceerd door Clark et al.(7). In deze studie consumeerden vier kinderen met een ernstige pinda-allergie stapsgewijs steeds meer pinda’s onder strikte medische begeleiding. Hoewel deze studie bemoedigende resultaten laat zien, is orale immunotherapie nog in een experimentele fase en moeten de effecten op de lange termijn nog worden onderzocht.

Bronnen:
1) Grundy J., Matthews S., Bateman B., Dean T. and Arshad S.H. Rising prevalence of allergy to peanut in children: Data from 2 sequential cohorts. J Allergy Clin Immunol 2002; 110: 784-9.
2) Ewan P.W. and Clark A.T. Long-term prospective observational study of patients with peanut and nut allergy after participation in a management plan. Lancet 2001; 357: 111-15.
3) Fleischer D.M., Conover-Walker M.K., Christie L., Burks A.W. and Rood R.A. The natural progression of peanut allergy: Resolution and the possibility of recurrence. J Allergy Clin Immunol 2003; 112: 183-9.
4) Vlieg-Boerstra B.J., Duiverman E.J., van der Heide S., Bijleveld C.M.A., Kukler J. and Dubois A.E.J. Should children with a history of anaphylaxis to foods undergo challenge testing? Clin Exp Allergy 2008; 38: 1935-42.
5) Venter C., Vlieg-Boerstra B.J. and Carling A. The diagnosis of food hypersensitivity. In Skypala I, Venter C (editors): Food hypersensitivity. Diagnosing and managing food allergies and intolerance. Wiley-Blackwell. 2009.
6) Vlieg-Boerstra B.J., Dubois A.E.J., van der Heide S., Bijleveld S.M.A., Wolt-Plompen S.A.A., Oude Elberink J.N.G., Kukler J., Venter C., Jansen D.F. and Duiverman E.J. Ready-to-use introduction schedules for first exposure to major allergenic foods in children at home. Allergy 2008; 63: 903-9.
7) Clark A.T., Islam S., King Y., Deighton J., Anagnostou K. and Ewan P.W. Successful oral tolerance induction in severe peanut allergy. Allergy 2009; 2009 Feb 17. [Epub ahead of print]

2. Antioxidanten in noten spelen mogelijk een rol bij de preventie van chronische ziekten

In verschillende grote epidemiologische studies wordt de consumptie van pinda’s en noten in verband gebracht met het verlagen van het risico op hart- en vaatziekten. Het merendeel van deze studies schrijven het aangetoonde positieve effect toe aan de gunstige vetzuursamenstelling van pinda’s en noten. Echter, het preventieve effect van notenconsumptie op het optreden van hart- en vaatziekten is groter dan veroorzaakt kan worden door de gunstige vetzuursamenstelling alleen. Noten bevatten ook andere stoffen die hier mogelijk aan kunnen bijdragen. Te denken valt aan polyfenolen, zoals flavonoïden, die bekend staan om hun antioxidatieve werking. Er is echter weinig bekend over de beschikbaarheid, de werking en het gezondheidseffect van deze antioxidatieve stoffen uit noten in het menselijk lichaam.

Noten hebben krachtige antioxidantwerking

Yang et al. toonde in een recente in vitro studie aan dat noten een hoog gehalte aan fenolen, polyfenolen en flavonoïden bevatten. Fenolen en flavonoïden staan bekend om hun krachtige antioxidantwerking. Vooral walnoten en pecannoten bleken deze stoffen in grote hoeveelheden te bevatten. Tevens bleek dat hoe hoger het gehalte aan deze antioxidanten in noten was, hoe groter de antioxidatieve werking die werd aangetoond. Verder onderzoek liet zien dat de celdeling in menselijke levercellen daalde bij een verhoogde antioxidatieve werking. De onderzoekers concludeerden dat walnoten en pecannoten hierdoor een potentieel remmend effect kunnen hebben op tumorformatie.

Effect van antioxidanten uit noten aangetoond bij mensen

Een ander recente in vivo studie van Torabian et al. geeft meer inzicht in de biobeschikbaarheid van deze verschillende fenolische stoffen in noten en hun daadwerkelijke antioxidatieve werking in mensen. Dertien gezonde volwassenen namen deel aan deze gerandomiseerde, cross-over studie. Onderzocht werd of het eten van noten direct effect heeft op de volgende drie aspecten: het totale gehalte aan polyfenolen in het plasma, de antioxidatieve werking binnen het lichaam en het gehalte aan vetperoxiden. De deelnemers ontvingen een amandelen-, walnoten- of een controle-smoothie als ontbijt. Tussen de behandelingen was er rustperiode van 1 week. Bloedmonsters werden 30, 90, 150 en 210 minuten na consumptie afgenomen.

Een verhoging in het plasma polyfenolgehalte en de totale antioxidatieve werking was al zichtbaar in de eerste 30 minuten na consumptie van de smoothies met noten. De effecten waren het hoogst na 90 minuten. Bij de walnotensmoothie was het gehalte aan polyfenolen in het plasma hoger dan bij de amandelensmoothie. Echter, de antioxidatieve werking was groter bij de amandelensmoothie. Mogelijke reden hiervoor is dat amandelen een betere bron zijn van de antioxidant vitamine E.

Notenconsumptie voor een gezond hart

Consumptie van de smoothies met noten zorgde voor een aanzienlijke verlaging van de restproducten die ontstaan bij vetperoxidatie. Deze restproducten kunnen beschadigingen veroorzaken aan lichaamsweefsel en hierdoor het ontwikkelen van onder meer hart- en vaatziekten bevorderen. De resultaten uit beide studies suggereren dat de antioxidatieve werking van noten, naast de gunstige vetsamenstelling, bijdragen aan het gezond houden van hart- en bloedvaten. Noten bevatten, naast polyfenolen, echter nog andere stoffen die mogelijk een rol hebben gespeeld bij het gevonden preventieve effect. Volgens de onderzoekers zijn de uitkomsten van deze studies een verdere ondersteuning voor de huidige aanbeveling van de American Heart Association om dagelijks 28-56 gram noten te eten als onderdeel van een gezond leefpatroon voor het gezond houden van het hart.

Bronnen:
1) Yang. J., Liu R.H. and Halim L. Antioxidant and antiproliferative activities of common edible nut seeds. Food Science and Technology 2009; 42: 1-8.
2) Torabian S., Haddad E., Rajaram S., Banta J. and Sabaté J. Acute effect of nut consumption on plasma total polyphenols, antioxidant capacity and lipid peroxidation. Journal of Human Nutrition and Dietetics 2009; 22: 64-71.

3. Pindaconsumptie als therapie tegen pinda-allergie

Pinda-allergie komt wereldwijd voor bij 1,5 procent van de alle kinderen. Deze allergie verdwijnt niet op latere leeftijd. Clark et al. onderzocht in een recente studie het effect van pindaconsumptie tegen pinda-allergie en concludeerde dat deze vorm van immunotherapie mogelijk een effectieve behandeling is voor pinda-allergie op een jonge leeftijd.

Immunotherapie door pindaconsumptie

Aan het onderzoek namen vier jongens (9-13 jaar) deel die gediagnosticeerd waren met een ernstige pinda-allergie. Voorafgaand aan het onderzoek werd een test afgenomen om de diagnose van pinda-allergie nogmaals te bevestigen. Tevens werd bepaald welke hoeveelheid van het pinda-eiwit leidde tot een zichtbare allergische reactie. Hiervoor ontvingen deelnemers een placebo of (pindabloem) pinda-eiwit in verschillende doseringen van 1, 5, 25, 50, 75, tot 100 mg. Op basis van de bevindingen uit het vooronderzoek werd vervolgens de individuele startdosis bepaald. De eerste keer dat de pinda-eiwit dosis werd verhoogd, werden de kinderen 2 uur lang geobserveerd in de kliniek. Bij het uitblijven van bijwerkingen, namen de kinderen dagelijks thuis de verhoogde dosis gedurende 2 weken, gevolgd door een volgende dosisverhoging .Bij elke stap werd de dosis verdubbeld tot een maximum van 800 mg pinda-eiwit per dag (1600 mg bloem).

Pindaconsumptie zonder reactie

De laatste hoogste dosering volgende de kinderen voor zes weken. Na deze zes weken werd de deelnemers gevraagd om zoveel mogelijk hele pinda’s te eten om te bepalen hoeveel pinda-eiwit ze maximaal tolereerden. Het resultaat werd vergeleken met de hoogste dosis uit het vooronderzoek. Alle deelnemers doorstonden de dosis van 800 mg pinda-eiwit zonder problemen.

Pindaconsumptie tegen allergie werkt

Aan het einde van deze studie waren alle deelnemers in staat om 10 tot 12 hele pinda’s te eten zonder dat dit leidde tot een allergische reactie. Deze dosis was 49 tot 478 keer hoger dan de deelnemers aan de start van de studie konden verdragen. Ook is deze tolerantiegrens vele malen hoger dan men door onbedoelde pindaconsumptie zou kunnen binnenkrijgen. Aangezien de behaalde tolerantie weer kan dalen of zelfs verdwijnen, kregen de deelnemers het advies ook na de studie dagelijks minstens 800 mg pinda-eiwit te consumeren, in de vorm van pindakaas, bloem of hele pinda’s. Volgens de onderzoekers zijn vervolgstudies nodig om vast te stellen wat de tijdsduur en frequentie van de therapie moet zijn om de tolerantie op langere termijn te kunnen handhaven.

Bron:
1) Clark A.T., Islam S., King Y., Deighton J., Anagnostou K. and Ewan P.W. Successful oral tolerance induction in severe peanut allergy. Allergy 2009; 2009 Feb 17. [Epub ahead of print]